پنج شعر از وینچنزو بیانکینی

نیایش

صخره‌ها

نیایش دست‌ها و چهره‌ها بودند،

آرمیده در انقلاب هزارساله‌ی

فلک.

با بوسه‌ی ماری در دست

انفجار سکوت

ـــــ‌در تهی‌ـــــ می‌خواند.

جرعه‌ای شبنم

در گرداب برمی‌خیزد.

تو دست افراشته‌ای

در خواب می‌خوانی.

تو

زمانی.

صد سال دارم

پیرزنی به من گفت

صد سال دارم.

اسمش فضه بود.

به پیشانی‌ام دست زد،

بی‌خنده لمسم کرد،

سرش دایم می‌جنبید.

فضه‌ی پیر! سایه‌ها

لجن را می‌فشارند.

یکی بود، یکی نبود

چهار تن بودیم،

پنج مرد و سه زن.

در سالگرد یکی از ما

در خانه‌ای

که خورشید شیشه‌اش را درخشان می‌کرد،

افسون نمرات بودیم.

کسی نگفته بود.

کسی نمی‌دانست.

خانه، خالی و

تنها و بی‌شیشه

بود.

آهنگ

آوای آفتاب،

آوای کوهسار،

ستون تنفسم،

در لحظه‌‌ای حرکت،

همه یک لرزه دارند.

پروانه خاموش بود و

صدای باد خفه بود

سایه شاهینی سرگردان

بر جای پای من می‌گردید.

قطره‌ای

قطره‌ای از شراب خانگی بریز

بریزش

پیش از این‌که تشنگی

مرا به دوردست برد.

لنگر کشیده شد

بر عرشه بنوشیم

قبل از وداع با زندگی

بنوشیم

قطره‌ای از شراب خانگی

بر دکل بریز.

—ترجمه‌ی بهمن محصص

تابستان همان سال

شب مه‌آلود بود. انگار تازه شروع کرده بودم. هیچ‌چیز یادم نبود، مثل تولد که از پیشترش چیزی توی کله‌ی آدم نیست. فقط خیال مبهم چیزی بود که انگار توی بیمارستان جا گذاشته بودمش. برنگشتم. فکر آن تمیزی و نظم دلخورم می‌کرد. رسیدم به ته خیابان، به خیابان ساحلی. از پسِ مه چراغ دکل‌ها پیدا بود. سر از بارانداز درآوردم. روی اسکله رفت‌وآمدی نبود. 7A خالی بود. در 7B لاوینا داشت آماده‌ی رفتن می‌شد، طناب‌هایش را جمع کرده بود. همه‌ی خبرها در 7C بود. آن‌جا کار بود اما خوابیده بود، از صف کارتن‌های روی اسکله می‌شد فهمید. سه ماه بود رنگ کارتن‌های آبجو پاک یادم رفته بود. طرف بار نرفتم. انتهای اسکله، اکوان چسبیده بود به 7C. خیالم ازش راحت بود. اکوان یک‌وقتی بار بچه‌ها بود. از پله‌های چوبی کشتی رفتم بالا. توی انبار ۲ سرک کشیدم، بوی ویسکی خورد به دماغم. باز شانس آورده بودم. بعد مدت‌ها بدشانسی پشت‌سرهم شانس آوردن کیف داشت. شروع کردم از پله‌های عمودی انبار پایین رفتن، اما نمی‌شد، با یک دست نمی‌شد. افتادم. توی خن دوم، بچه‌ها توی تاریکی جمع بودند. به خیال پلیس یکه خوردند و بعد که مرا دیدند بیشتر جا خوردند. خبر نداشتند. خودم برگشتنم را خبر نداده بودم.

گفتم «سلام بچه‌ها. عیشتونو به هم نمی‌زنم که؟»

هوای انبار سنگین بود.

«کی دراومدی؟»

«همین حالا. بچه‌ها من خیلی شانس دارم که تو یه همچه شبی بیرونم کردن، نه؟»

«اسی، ما هیچ شانس نداریم.»

«چرا؟»

«اون هیچ‌وقت به ما فرصت نمی‌ده.»

«کی؟»

«اون، اون دیگه...» و با سرش اشاره کرد به دریچه‌ی انبار، به آسمان تیره.

«مگه چی شده؟» داد زدم.

باز داشت کفرم درمی‌آمد.

«مگه مندی بهت نگفته؟»

«چی نگفته؟»

آن‌که جفت سطل‌های آبجو نشسته بود داد زد «چرا اذیتش می‌کنین؟ چرا بهش نمی‌گین که خودشم هیچ شانسی نداره؟»

مثل سرکارگرها داد می‌زد، مثل آن‌وقت‌های خودم. روبه‌روم ایستاد و یک قوطی گذاشت کف دستم. هیچ خوشم نیامد، انگار صدقه می‌داد.

گفت «اسی، اخراجت کرده‌ن.»

صدای قوطی را شنیدم، از دستم ول شده بود. نگاهشان به کف خن خیره ماند.

نفهمیدم سکوتشان چقدر طول کشید، از پله‌ها بالا رفته بودم، دو بار افتاده بودم زمین. باد سوز سردی داشت، پوستم را می‌درید و آن ولگرد سابق داشت دوباره آزاد می‌شد.

—ناصر تقوایی

حکایتِ هیجدهمِ اردیبهشتِ بیست‌وپنج

برگشتم به کوچه‌ی قدیمیِ تو. ساختمان‌های جدید می‌ساختند. باران آمده بود، شسته بود. سلام می‌کردم. جواب می‌شنیدم. صمیمانه و دوستانه. باران بعدازظهری خلوت را می‌گفت. تنها خوبیِ این کوچه‌ها همان است. همان حرف قدیمی. همیشه گم می‌شوی. همیشه کمی که رفتی دیگر نمی‌دانی کجایی.

زیبایی سرگرمی نیست.

—علیمراد فدایی‌نیا

جنین خواب

خوابْ جنینْ می‌دید

و در جنینْ خوابْ همچون

سکونِ مشدّدِ رویایی بود همچون

پیچکی دورِ هیچ:

ــ‌خوابْ دی‌شب دیدم

خوابِ یک پیچکِ خیس تر

مثلِ آب

و بسیار رویان

که بوی شراب کهنه می‌داد

در دنج‌ترین گنجِ زیرِ زمین

آنجا که عنکبوت در هوا نقشِ نبوغِ خویش را رقصیده بود.

نمی‌دانم

سرم به سنگ خورده یا مستم

که در سرم یکی مدام صدا می‌زند:

«وای! نه! پسرم،

ما به باغ نرسیدیم

ما به گه فرورفتیم…»

اینكه می‌بینید این‌گونه حرف می‌زند

مجروحِ روحِ من است

روح یكدستِ بی‌خدشه‌ام نمی‌دانید چه‌ها می‌گفت.

و حالا که این را نوشتم

غروب بود و

خطوط در خاکستری تار می‌شدند

و بر پهنه‌ی سفید کاغذ

و سایه‌ی پرنده‌ی دستم

شب می‌شد

و من خواب خواهم دید

خوابِ یک پیچکِ خیسِ در‌همه‌جایی.

—کیوان طهماسبیان

درس

زبان به‌ محض اینکه بیان شد، خواه در عمق حریم خصوصی سوژه هم باشد، به خدمت قدرت درمی‌آید. دو ستون بی‌هیچ تردیدی در آن ترسیم می‌شود: اقتدار تأکید، جمع‌گرایی تکرار. از طرفی زبان به شکل بی‌واسطه تأکیدگر است: انکار، تردید، احتمال یا تعلیق قضاوت، نیاز به عملگرهای خاصی دارند که خودشان را نقاب‌هایی زبانی در بر گرفته است. آنچه زبان‌شناسان به آن وجه‌مندی (modalité) می‌گویند هیچ‌گاه جز ضمیمه‌ای بر زبان نیست، آنچه من به واسطه‌اش گویی به خواهش سعی می‌کنم قدرت مشاهده‌ی بی‌رحمی را که در زبان است کمی منعطف کنم. از طرفی دیگر، نشانه‌هایی که زبان از آن‌ها ساخته شده فقط به شرطی می‌توانند وجود داشته باشند که بازشناخته شوند، یعنی به شرطی که تکرار شوند. نشانه دنباله‌روست، جمع‌گراست، در هر نشانه دیو کلیشه خفته است. من فقط با جمع کردن آنچه در زبان پراکنده است می‌توانم حرف بزنم. به محض اینکه شروع به بیان می‌کنم، این دو ستون در من به‌ هم پیوند می‌خورند، در آنِ واحد ارباب و برده می‌شوم: فقط به تکرار آنچه گفته شده، به آسوده قرار گرفتن در بندگی نشانه‌ها رضایت نمی‌دهم: می‌گویم، تأکید می‌کنم، با خشونت تکرار می‌کنم.

بنابراین در زبان بندگی و قدرت به شکلی گریزناپذیر در هم می‌آمیزند. اگر آزادی را نه فقط توانایی گریز از قدرت بل به‌ویژه توانایی به بندگی نکشیدن دیگری تعریف کنیم، آزادی فقط می‌تواند بیرون از زبان وجود داشته باشد. متأسفانه زبان بشری خروجی ندارد، فضایی بسته است. تنها راه خروج از آنْ رفتن به سوی غیرممکن است: به واسطه‌ی تکینگی‌ای عرفانی چنان که کی‌یرکگارد در وصف قربانی کردن ابراهیم می‌گوید، کنشی بی‌بدیل، خالی از هرگونه کلامی حتا درونی، کنشی سر بر کشیده در مقابل کلیت، در مقابل جمع‌گرایی و اخلاق زبان. یا مثلاً به واسطه‌ی آمین نیچه‌ای که با شور و شعف خدمت‌گذاری زبان را، آنچه دلوز پالتوی ارتجاعی‌اش می‌نامد، به لرزه درمی‌آورد. اما برای ما که نه شوالیه‌ی ایمانیم نه ابرانسانْ آنچه می‌ماند این است که با زبان کلاه‌برداری کنیم، سر زبان کلاه بگذاریم. این کلاه‌برداری نجات‌بخش، این گریز، این نیرنگ باشکوه که اجازه می‌دهد زبان را خارج از قدرت، در درخشش دائمی انقلاب لسان بشنویم، چیزی است که من بهش ادبیات می‌گویم.

—رولان بارت، ترجمه‌ی حسام نقره‌چی