عریان میشود زن در فردوسِ
حافظهاش
به بیخبری از تقدیرِ ناگزیرِ
رؤیاهای خود
ترسش از این است نکند بلد نباشد
نامنهادن را بر چیزی که نیست
—آلخاندرا پیثارنیک، ترجمهی شیرین کریمی
نمایش پستها با برچسب شعر. نمایش همه پستها
نمایش پستها با برچسب شعر. نمایش همه پستها
در آینه به معما
دستها سفید. پنج یا که هفت ثانیه، نه، بیشتر. در ایستگاه مهگرفته ایستاده بود و جیغ میکشید. حلقههای موی او سیاه بود و دستها سفید. دستها سفید بود مثل برف و یکهوا سفیدتر.
خواب از سرم پریده بود شاید از توقّف موقّت قطار یا که از صدای یک قطار دیگری که کند میگذشت و بعد در کنار این قطار ایستاد. پنج یا که هفت ثانیه نه بیشتر. دستهای او سفید مثل برف بود و چند لحظه دستهای او سفید بود مثل برف. کوپه نیمهروشن و سیاه بود و صندلی: چرم چرکمرد. دستهای او سفید بود. یک سفیدیِ رسیدهی زننده مثل برف زنده، نه، برف مرده بود. قطارهای ما دوباره از کنار هم عبور میکنند و باز دستهای او سفید. به بازتاب چهرهاش که روشن از نگاهِ برفِ تازه بود توی شیشه چشم میکشید. ـــنه! روی برف مرده ایستاده بود در بخار یا مهی که قالب تنش نبود و زار میزد این لباس عاریه، موقّتی. قاب پنجره به رنگ چوب بود. نه! قهوهیی سوخته. نه! موی او که حلقهحلقه مثل دود بود و پشت شیشهی قطار دیگری که از کنار این قطار کُند میگذشت.
نه! قطار دیگری نبود. روی نیمکت نشسته بودم و سرم به روزنامه گرم بود: پاک و طاهر و بدون حرف مثل برفِ حولوحوش ایستگاه. خم شدم تا حروف روزنامه را که روی برف پرّوپخش بود دانهدانه باز روی صفحهی سفید روزنامه جفتوجور در کنار هم بچینم آمد آن صدای جیغ، تیز، مثل تیغ. از قطار پنج یا که هفت ثانیه، نه، زودتر رسیده بود و بعد سوت ممتد قطار و چند لحظهی بعد، دستها سفید و مثل برف زنده: تازه از برابرم گذشت. زور باد یا بخار یا که چیز دیگری حروف روزنامه را سرانده بود و برده بوی توی حفرهی بلندگوی ایستگاه. جیغ بود یا ادای جیغ؟ هان! مگر چه فرق میکند. نه! قطار بود و باوقار آمد و گذشت و جیغ موقع گذشتن موقّر قطار بود، یا که چند لحظه بعد، بعدِ چند لحظهای که دیدمش: یک دهان فقط، دهان؟ و باز، و بیصدا، و پشت شیشهی قطار. حفرهی سفید پرنفس، نه! دستها توی مه، مه غلیظ کور.
نه! زیر برف زنده روی نیمکت نشسته بودم و حروف روزنامه را، نه! روزنامهی سفید مثل برفِ مرده را به روی دستهای او سفید میکشیدم و دوباره میسرید بس سریع روی ریلها زن حروفچین که در قطار بود.
—حسن عالیزاده
تو را نمیبینم
تا چشم کار میکند
تو را نمیبینم.
از نشانهایی که دادهاند
باید همین دوروبرها باشی،
زیر همین تکه از آسمان
که میتواند فیروزهای باشد
جایی در جغرافیای سادهی این شهر،
در عطر سنگین همین ماه
که شببوها را
گیج کرده است
پشت یکی از همین پنجرهها
که مرا در خیابانهای دربهدر این شهر
تکثیر میکند.
تا به اینجا
تمام نشانیها
درست از آب درآمدهاند.
آسمان
ماه
شببوهای گیج
میز صبحانهای در آفتاب نیمروز
فنجان خالی قهوه
ماتیکی خوشرنگ
دو بر فیلتر سیگاری نیمسوخته
سیبی که بوی دستهای تو را میدهد
و سایهی خنکی که مرغابیان
بر خردهنانی که تو بر آن پاشیدهای
نک میزنند.
میبینی که راه را
اشتباه نیامدهام.
آنقدر نزدیک شدهام
که شبیه تو را دیگر
بهندرت میبینم
اما تا چشم کار میکند
تو را نمیبینم
تو را ندیدهام
تو را...
—عباس صفاری
مرگ چون عاشقی حواسپرت
آبی!
پیراهنت
بر چوبرخت.
این، آن شبی نبود که ما تا صبحـــ
تا صبح؟
آیا چه میکردیم
و یا کجا بودیم؟
اینجا
یا جای دیگری، به شبی دیگر
با دیگری به تاب و تبی دیگر؟
یا شاید آن شبیست که ما تا صبح:
خوابی که لُخت و خالیست...
اینجا کجاست؟
پیراهنت!
عطر تنت هنوز.
او کیست؟
نه! سرد نیست.
ای کاش
اینجا
یا هرکجا
یک لحظه بودی.
چون شب
یا چون هوا
فرقی نمیکرد
با هر که بودی.
... و چون گلی سپید.
—حسن عالیزاده
این درخت کویری ما
باد میآید
درخت خانهی ما
برگبرگش را
بر باد میدهد
میبینی؟
بیبال میپرد
تن میتکاند
پر میافشاند
چه آسمانها بر خاک مینشاند
تا پرندهی این آسمان کویری ما باشد
گاهی که این درخت
برگبرگش را
به جای ابر باریده است
گاهی که بندبندش
به جای باد لرزیده است
پرنده از فصلفصل سال میگذرد
میبینی؟
از راه میرسد
در هوا چرخ میزند
بر درخت مینشیند
به جای برگها
میلرزد و میخواند
چه آسمانها بر درخت مینشاند
تا بار و برگ این درخت کویری ما باشد
—محمود نیکبخت
مجرای شب
شب
خشک
مینماید
چون
پوست
این خانهبهدوش
قوز کرده
نرم با برف
رخت میکشد
چون برگی
مچاله
هی
زمان
از ما
خشوخشّ
میخواهد
—جوزپه اونگارتی، ترجمهی بیژن الهی
میخواهم دهل بکوبم
گلوگاهت را به من بسپار و دهانت را حلالم کن
میخواهم آواز زلالی بخوانم برای کهورهای دشتستان
[در آفتاب میروند فصلها، و عفها
گر میگیرند از عطش خویش و شعله
به هم هدیه میدهند]
گیسوانت را به من بسپار
میخواهم آواز تابداری بخوانم که سایه بیفکند بر وطنم
که ببارد
بر دانهای –که مثل دلم–
در عمق این جهنم سوزان پنهان است
[در آفتاب میروند آبها
در آفتاب مینشیند دشت
و بذرها
در خاکههای خاکستر میپوسند]
چشمانت را به من بسپار
میخواهم که خیس ببینم گیتی را
و خیس و سبز برویانم آتش را
از گورهای مشتعل سرگردان
[در آفتاب میوزد زمین
در آفتاب میوزد جهان
و آدمیان
در آفتاب به مسلخ میروند]
قلبت را به من بسپار
میخواهم دهل بکوبم
در این ظلمات آفتابی
میخواهم دهل بکوبم
—منوچهر آتشی
از مرجان و اریدیس
ای سخنهای بسیار که بیراهه میروید
وقت جار زدن در گذرگاه شب است آری
وقت جار زدن در گذرگاه شب
وقت پرتاب پارهسنگها به سمت و سوی
خاطرههای اشباحی است که میانِ
باغچههای کوچک مردم سم میکوبند
و ترانههای تباه میخوانند.
حال
میشود
راحت آسود
تا دمیدن صور وُ
آتشبازی شعلهها
حال
میشود
گیسوهاش را
آشفت.
—شاپور بنیاد
غمهای ماه
امشب ماه کاهلانهتر رؤیا میبیند؛
مانند زیبارویی لمیده بر تل بالشها
که پیش از خفتن، با دست محتاط و نرم،
گرداگرد سینههایش را نوازش میکند،
ماه محتضر بر بالش حریرگون تودههای ابر
به رخوتی دراز تن میسپارد
و چشمهایش به تماشای رؤیاهایی سپید میرود
که چون گلهای شکوفان به آسمان سرمیکشند.
گهگاه که از بطالت و ملال
اشکی پنهان بر کرهی خاک میفشاند،
شاعری پارسا، خوابستیز،
به گودی دست خود میگیرد این اشک مات را،
که جلوهی رنگینکمان دارد چون تکهای عتیق،
و آن را در قلب خود جای میدهد،
دور از چشم خورشید.
—شارل بودلر، ترجمهی رضا رضایی
ازلیات
گاهی فکر میکنم
میشود با مرگ دوست شد
در آخرین شبی که مهلت داری
سینهات را وارسی کنی
و فکر کنی چه دل حاصلخیزی داشتی
به مادرت فکر کنی
که مثل یک مشت گندم
امیدوار به سالی خوب بود
سپس با احتیاط مرگ را لمس کنی
مثل دستهای دختری در روستا
—رضا جمالی حاجیانی
باد مرخص است
در سینهکشِ تپهیِ ده مزرعههاییست که بوتههایِ گلِ ابریشم چند روزی آنجا میگذرانند. در فصلِ گُلچینی، دور از آنجا، گاه به دختری بسیار عطرآگین برمیخورید که دستهایش تمامِ روز با شاخههایِ شکننده درگیر بوده است و مثلِ چراغی که هالهیِ روشنی از عطر داشته باشد، پشت به خورشیدِ در حالِ غروب، دور میشود.
حرمتشکنیست اگر سرِ حرف را با او باز کنید.
در همان حال که گیوههاتان علف را لگد میکند راه بدهید تا بگذرد. شاید بخت با شما یار باشد و بر لبهای او پرهیبِ رطوبتِ شب را بشناسید.
—رنه شار، حسین معصومی همدانی
یا مگر چیز دیگری
ستارهی صبح بود
یا مکث تو در کلام؟
یا مگر چیز دیگری
نه جز جنبهی استفهام...
زبان کوچکی بود آری
پرندهی کوچکی بود امّا
بالها بیجُنب
گسترده مانده بود
چون پرندگان بزرگ
در خُنکا...
زبان دیگری بود آری
که بگوید
بی که گفته باشد و انگاری
که نام میدهد تنها
به دامنههای تپّهها
که بلرزند چنان
که پرسیده شوند
به آرامیِ این خُنکا
همچنان که آهسته دران گرم میشوم.
—بیژن الهی
داستانی نه تازه
شامگاهان که رؤیتِ دریا
نقش در نقش مینهفت کبود
داستانی نه تازه کرد به کار
رشتهای بست و رشتهای بگشود
رشتههای دگر بر آب ببرد.
اندر آن جایگه که فندق پیر
سایه در سایه بر زمین گسترد
چون بماند آب جوی از رفتار
شاخهای خشک کرد و برگی زرد
آمدش باد و با شتاب ببرد.
همچنین در گشاد و شمع افروخت
آن نگارین چربدست استاد
گوشمالی به چنگ داد و نشست
پس چراغی نهاد بر دمِ باد
هرچه از ما به یک عتاب ببرد.
داستانی نه تازه کرد، آری
آن ز یغمای ما به ره شادان،
رفت و دیگر نه بر قفاش نگاه
از خرابی ماش آبادان
دلی از ما ولی خراب ببرد!
—نیما
پرسفونه
میبوسمش
و مرگ
پرهیبِ آن پرندهی عاشق است
لرزان
بر آبگیر
امّا
همینکه چشم بچرخاند
بر شاخه نیست.
او رفته است
آن خوابگرد
با بوسههایش
سرد.
تنها
ردِ صدایش
بر جای مانده است
آن دانههای سرخِ انار
بر برف.
—حسن عالیزاده
فیلیپ سوپو
شرابِ سفید چه پاییزی
طیّاره محو میشود کاغذ شعلهور
شما برابر رودخانه
خستهتر از او اینهمه خاطره
هماکنون میروید
ما میمانیم کنارِ کتابها
مراقبِ برف
یا
آخرین اسب
—آلن لانس
چهرهگشایی شاعر
نشسته در محرابِ پُرنقشِ
ایوانِ شرقیِ مشرف به کوههای برفی
در دلش خلسههای خوشی دمید
از دیدنِ آن تذهیبهای دَوَرانیِ خنجری در
زمینهی زردِ نخودیِ رقعهای که نوشته بود:
بیتکی خوش بفرستید تیمناً تبرکاً بنگاریم
در حاشیهی گردانِ صفحهی روییِ اسطرلابِ پولادیِ همایونی
منقوش به اسلیمیهای نازکِ طاووسگونهای
که در دلِ هم میرویند تا به مرکز دایره.
رقعه نهاد نوشت ـــــ
بر حاشیهاش طورِ تسلسل بنگارید:
در سیرِ فلکها، همه یکسان به رهند
بعد خط زد و نوشت:
در سیرِ فلکها، همه یکسان برهند
—مانا روانبد، جُنگِ کِناره، شمارهی ۱
محبوبِ من که پیرهنت
از نورِ آبیِ فانوسهایِ دریایی است
تب را به چهرهات
ــــکه نور
با لذتی نهانی بر آن آرمیده استــــ
میبوسم.
دوست دارم و میگریم.
من زندهام.
قلب تو آن ستارهیِ صبح است
که در دوامِ فاتحهیِ خود
ــــزان پیشتر که
پیکارِ برجها را
پایان دهدــــ
شراره کشید.
دور از تو کاشکی
پوستِ تنم بادبانی شود
که از باد روی برمیتابد.
—رنه شار، ترجمهی پرویز مهاجر
ملواح
برگشتم از کتابخانه به مهتابی
دیدم که رفته است.
شالِ سفید برفی او روی صندلی حصیری
پروانهوار لرزِ خوشی داشت از نسیم.
من رفته بودم از پی شاهد مثال یک لغتِ پرت
حالا چه بود آن لغتِ پرت و شاهدش
از خاطرم گریخته.
طوری که ملتفت نشوم رفته بیصدا.
از بس که ور زدم از شالِ طرفهی ابریشمش ملال گرفت.
«سگخور!»؟
یا
«قابلی نداشت»؟
یک ساعتی گذشت
دیدم که عطر شالِ نفیسش گرفته است
این دستهای لَختِ ندانمکار.
هم آن لغت به خاطرم آمد
هم شاهدِ غیورش
آن لحظهیی که از کفِ من میربود
از بس سبک نسیمِ بهارش.
—حسن عالیزاده، جنگ کناره، شمارهی ۱