از نامه‌های نیما

شخصِ حریصِ من مثلِ یک قراولِ مجروح در شبِ پایانِ جنگ در پشتِ سنگر جا گرفته است. اگر همه شفا بیابند من باید بالایِ همین سنگر که به دستِ خودم درست شده است به خوابِ ابدی بروم! این سنگر به‌منزله‌یِ مدفنِ من است. چه چیز جز عصرِ سیاهِ من روپوشِ من خواهد بود؟ در ایران شاید هیچ‌کس از همکارهایِ من این ورطه را نمی‌بیند. ولی من می‌بینم. هیئتِ این عفریتِ سیاه برایِ شکستنِ امثالِ من دندان تیز می‌کند. من او را به هرچه تعبیر کنم، او مرا به دلخواهِ خود تعبیر خواهد کرد. ناچار، بعد از سیزده سال کار، نتیجه برایِ من در ایران نوشتنِ این سطور باید بوده باشد. برایِ اینکه هر وضعیتی ثمره‌یِ مخصوص دارد. اراده‌یِ موجود‌ــ‌به‌ــ‌حال‌ِـ‌ـ‌خود و مستقل‌بالذات وجود نداشته و ندارد که در وضعیت دخالت کرده حتماً کار را موافق با مرامِ انسان انجام بدهد. بلکه انسان هم جزئی از وضعیت است که ممکن است در وضعیت اعمالِ نفوذ کرده باشد، یا نه. ولی من برخلافِ آن‌هایی که در این‌طور موارد از شدتِ عجز و ضعفی که دارند به خدا و عوالمِ بی‌انتها می‌پردازند، به‌واسطه‌یِ نیافتنِ مایه و قوه در خود، کاملاً به‌سکوت می‌گذارنم.

تألمات و تأسفاتِ خود را به دوش گرفته به خودم و به همین دنیایی که من هم در جزوِ آن پروریده شده‌ام می‌پردازم. خونِ گرمی که در عروقِ من جاری است، به من اذنِ نشستن نمی‌دهد. محمولاتِ دوشِ خود را به بلندترین نقاطِ عالم بالا می‌برم و پرتاب می‌کنم. من بمب‌اندازِ نویسندگان هستم. از حیثِ طغیانِ احساسات بسیار شاعرانه و بلندپرواز و از حیثِ اخذِ ماده برای فکرِ خود جهاتِ هرچه مادی‌تر را مأخذ می‌گیرم. نمی‌خواهم از پشتِ پرده چیزی را ببینم اگرچه مجبور بوده باشم که در پشتِ پرده حرف بزنم. پرده‌ها را همه از هم می‌درم. درها و پنجره‌ها را همه باز می‌کنم که افکار از هرطرف به طرفِ من پرواز کرده مرا احاطه کنند. اگرچه این احاطه به خرابیِ وجودِ من منجر شود.

بدواً یک قسمتِ عمده از وقتِ من تلف نشد مگر برایِ شرقی بودنِ من، و مشق و تجربه در نوشتنِ چیزهایِ تازه که قبل از من سابقه نداشت و من می‌بایست فتح‌الباب کرده فدایِ پیش‌قدمی شده باشم. بعد از آن وضعیت به این اتلافِ وقتِ من از راهِ دیگر کمک کرد که برخلافِ اولی منفعتی هم برای فکرِ وضعیت من نداشت.

—ناتلِ عزیزِ من، ۱۳۱۰

در بادیه

نوسانِ بال‌هایِ دود
خاموشیِ چشم را قطع می‌کند

پَرپَر می‌شود به بادْ مرجانی
از عطشی برای بوسه‌ها

رنگم از بهت می‌پرد سحرگاهان

زندگی‌ِ من می‌شارد
در گردابی از دلتنگی‌ها

اینک آینه‌دارِ آن گوشه‌هایِ جهانم
که وطن خواندم
و بوکشان راه می‌یابم
تا مرگْ درین سفرِ الزامی

فرجه‌هایی فقط برایِ خواب

اشک‌هایم می‌زداید آفتاب

تن به قبایی ولرم می‌پوشم
از کتانِ طلایی

برین آبسنگِ پریشانی
در کمینِ
دورانی خوش

—جوزپه اونگارتی، ترجمه‌ی فیروز ناجی

هنوز از شب...

هنوز از شب دمی باقی‌ست، می‌خواند در او شبگیر
و شب‌تاب، از نهان‌جایش، به ساحل می‌زند سوسو؛
به‌ مانندِ چراغِ من که سوسو می‌زند در پنجره‌ی من
به‌ مانندِ دلِ من که هنوز از حوصله وز صبرِ من باقی‌ست در او
به‌ مانندِ خیالِ عشقِ تلخِ من که می‌خواند؛
و مانندِ چراغِ من که سوسو می‌زند در پنجره‌ی من
نگاهِ چشمِ سوزانش ـــ‌امیدانگیزـــ با من
در این تاریک‌منزل می‌زند سوسو.

—نیما

اشکان

ما چند نفر دیوانه بودیم. ما میان آن‌ها بودیم. آن‌ها میانِ ما. نفرتی بزرگ بود. نفرتی جانکاه... با تکرارهای تکرارنشدنی. ما از قرص‌ها فرار کرده بودیم. گفت شما که چندشخصیتی هستید گاهی فکر می‌کنید همیشه می‌توانید خود را بکشید. یا به جایی می‌رسیدیم که تصورش هم مضحک بود، مضحک می‌نمود. گفت برای آینده چه هدفی دارید. گفتیم می‌خواهیم بنویسیم. شغلتان؟ می‌خواهیم بنویسیم. می‌خواهیم بنویسیم. دست انداختیم گردنش. چسبید... بی‌نگاه... بی‌مقاومت... با تلاشی مضاعف. عطرِ جانکاهی بود. گفتیم میانِ ما نفرتی عظیم هست. گفتیم درخت‌های متفاوت. سنگ‌های جدید... خراش‌های لذیذ. بزاق‌هایی وصف‌ناشدنی. با زبریِ صورت‌هایمان ملاقاتمان می‌کردیم. این گل‌ها برای شما. این گل‌ها برای مخصوصاً همه‌ی شما. آن وقت چه هدفی دارید؟ شغلتان چه می‌شود؟ عقلتان؟ عشقتان کجا پرسه می‌زند؟ عور و تنها؟ ما سوالی نداشتیم. هیچ نمی‌گفتیم. به سقف، به دیوار، به شیشه، به نرده‌ها خیره می‌شدیم و هیچ فکری نمی‌کردیم. ما چند نفر دیوانه بودیم.


از دفتر خاطرات

اینجا، از تو دورم. نمی‌توانم با کسی حرف بزنم. همه فکر می‌کنند عجیبم. خودم هم می‌دانم. همه فکر می‌کنند دورم. همین نزدیکی‌ها... نمی‌شد به همه بگویم که اینجا آمده‌ام. به جای قرص غذا می‌خورم. به جای سیگار می‌خوابم.

اندیمشک، آبانِ هشتادوهفت


به ردپای جنون با بوی برفِ آن لحظه که گاری کوپر را تعریف می‌کردی.

—صالح ادنانی

میان زنان تک‌افتاده

همین‌طور که قدم برمی‌داشتم، دیدم یادم به غروبِ هفده سال پیش است، آن موقعی که تورین را گذاشته و رفته بودم، خیال برم داشته بود که آدم می‌تواند یکی را بیشتر از خودش دوست بدارد. حال اینکه خودم خوب می‌دانستم قضیه اصلاً این‌ حرف‌ها نبود، دلم می‌خواست فقط بروم، پایم به دنیا باز شود. سر همین، این عذر و بهانه‌ها را می‌آوردم. حماقت و خیره‌سری گیدو آن‌وقت که داشت مرا می‌برد تا پناهم بدهد از همان روز اول برایم مسلم بود. گذاشتم مرا ببرد، تقلا کند، برایم بجنگد. حتا مددش دادم، کارم هنوز تمام‌نشده می‌زدم بیرون تا همدمش باشم. مورللی این‌ها را حسدورزی و بدخلقی‌ام می‌دید. سه ماهِ تمام سرخوش بودم و گیدو را خنداندم: چه عایدی داشت؟ او حتا عرضه‌ نداشت ازم جدا شود. نمی‌شود یکی را بیش‌تر از خودت دوست بداری. اگر نتوانی خودت خودت را نجات بدهی، هیچ‌کس هم نمی‌تواند.

—چزاره پاوزه